کتاب امثال و الحکم

 امثال الحکم

 بیشترین محتوی این کتاب (۹۷ درصد آن) شامل ضرب‌المثل‌های مکتوب ادیبانه، کلمات قصار و اشعاری از شاعران ایران یا شاعران فارسی زبان و مابقی آن ضرب‌المثل‌های عامیانه‌است.

4

امثال و حکم در سال ۱۳۱۰ به تألیف علی اکبر دهخدا در چهار جلد قطور در تهران منتشر شد. این مجموعه دارای نزدیک به ۵۰ هزار امثال و حکم (ضرب‌المثل) و کلمات قصار و ابیات متفرقه‌ است. مطالب به ترتیب الفبا تنظیم یافته و ضرب‌المثل‌ها شرح و تفسیر شده‌ اند. این مجموعه در سال‌های ۱۳۰۸ تا ۱۳۱۰ جمع‌آوری و منتشر شد. دهخدا از خردسالی به گردآوری امثال عوام کوشش کرده بود.

بخش های کتاب

 بیشترین محتوی این کتاب (۹۷ درصد آن) شامل ضرب‌المثل‌های مکتوب ادیبانه، کلمات قصار و اشعاری از شاعران ایران یا شاعران فارسی زبان و مابقی آن ضرب‌المثل‌های عامیانه‌است.

 

منابع کتاب

دهخدا برای جمع‌آوری مطالب کتاب از منابع زیر استفاده کرد:

  1. مجموعهٔ «امثال میدانی» که در سدهٔ پنجم هجری به زبان عربی تألیف شده‌است. دهخدا از این کتاب نزدیک به هزار ضرب‌المثل عربی بر گرفته و به مجموعهٔ خود وارد کرده‌است.
  2. «مجموعهٔ مختصر امثال» چاپ هندوستان که صد ضرب‌المثل از آن اقتباس کرده‌است.
  3. «جامع التمثیل» که در هند و در سدهٔ ۱۱هجری چاپ شده و دهخدا نزدیک به سیصد مثل از آن در کتاب خود آورده‌است.
  4. «شاهد صادق»که یک مجموعهٔ هندی است و دهخدا توجه ویژه‌ای به آن نداشته و به نقل از چند مثال از آن بسنده کرده‌است.

2

 

شیوه جمع آوری مطالب

  • دهخدا به پیروی از رسم و شیوهٔ شاعران و نویسندگان قدیم ایران ضرب‌المثل‌ها را نه به صورتی که در زبان مردم بوده، بلکه به صورتی که در کتاب‌ها و دیوان‌ها آمده نقل کرده‌است. چنان‌که گویی اصلاً در صدد گردآوری فولکلور نبوده، بلکه قصد داشته که شعرها و کلمات اخلاقی و پندآموز را در یک جا گرد آورد. از این‌رو است که ضرب‌المثل‌ها در کتاب او مقام دوم را گرفته و اغلب تنها به عنوان مترادف امثال و حکم ادبی ذکر گردیده‌است.
  • مؤلف مفهوم ضرب‌المثل را با مفهوم کلمات کوتاه حکیمانه و اخلاقی در هم ریخته‌است.
  • دهخدا در تألیف خود بیش از هزار عبارت عربی آورده‌است که بیشتر آیات قرآن و احادیث نبوی و کلمات منسوب به امامان شیعه و امثال و نظایر آن‌هاست.
  • چهل‌وپنج هزار بیت از شاعران کلاسیک (از جمله پنج‌هزار بیت از فردوسی، چهار هزار بیت از سعدی، دو هزار و پانصد بیت از نظامی گنجه‌ای، دو هزار و پانصد بیت از اسدی طوسی، دو هزار و پانصد بیت از جلال الدین رومی) در کتاب جمع‌آوری شده‌است. بیشتر این بیت‌ها شکل‌های گوناگون یک ضرب‌المثل است که هر شاعری به سلیقهٔ خود و با بیانی خاص به نظم در آورده‌است. تعمیم مفهوم ضرب‌المثل تا بدین میزان هرگز جایز نیست و تنها می توان عباراتی را که مال مردم بوده (خواه فولکلوری و خواه ادبی) در زمره ی ضرب‌المثل‌ها به شمار آورد. با دقت و بررسی در این مجموعه به خوبی آشکار می‌گردد که دهخدا امثال و حکم، آیات، اخبار و کلمات قصار بزرگان را بدون توجه به اینکه آیا در میان مردم رایج و متداول‌اند یا نه گردآوردی و در کنار هم قرار داده‌است.

 

 

 

بزودی راه اندازی می شود
لطفا کمی صبر کنید !!